01Santralden veri toplama
SCADA entegrasyonu
Santralin anlık durumunu saniye çözünürlüğünde kayda alır.
- SCADA/PLC'den Modbus, OPC UA, IEC 60870-5-104 ve IEC 61850 protokolleriyle anlık veri çekme
- Ünite başına aktif/reaktif güç, gerilim, frekans ve cos φ izleme
- Türbin devri, kanat/iğne açıklığı, yatak sıcaklıkları ve titreşim okuma
- Regülatör/yükleme havuzu seviyesi, cebri boru basıncı ve debi takibi
- Can suyunun (ekolojik akış) sürekli ölçümü ve DSİ/ÇED yükümlülüğü için kanıt niteliğinde loglanması
- Kesici, ayırıcı ve trafo durumları, alarm ve arıza kayıtları
- Zaman serisi veritabanına (TimescaleDB, InfluxDB) saniye çözünürlüğünde yazma
- Bağlantı koptuğunda yerel tamponda tutup sonra senkronize etme
02Sayaç ve uzlaştırma verisi
Ölçüm doğrulama
Faturaya giden ölçümün doğru olduğundan emin olur.
- Ana ve yedek sayaç verisinin (15 dakikalık ve saatlik) otomatik çekilmesi
- Sayaç ile SCADA ölçümünün karşılaştırılması ve sapma alarmı
- Dağıtım şirketi ve EPİAŞ uzlaştırma verisiyle mutabakat
- İç tüketim ve kayıpların hesaplanması
03Hidroloji ve meteoroloji
Havza zekâsı
Suyun ne zaman ve ne kadar geleceğini öngörür.
- MGM, ECMWF ve GFS'ten yağış, sıcaklık ve kar tahminlerinin otomatik alınması
- Havzadaki yağış ve akım gözlem istasyonlarının (DSİ AGİ) verisinin toplanması
- Doğu Karadeniz'de bahar akımı için kritik olan kar erimesi modellemesi
- Yapay zekâ ile 1–7 gün ve 1–3 ay ufkunda saatlik akım (debi) tahmini
- Taşkın ve sel erken uyarısı, ani yağışta dolusavak ve kapak yönetimi önerisi
- Rüsubat (sediment) yükü tahmini ve çökeltim havuzu yıkama zamanı önerisi
04Üretim tahmini
Yapay zekâ çekirdeği
Debiyi saatlik megavatsaate çevirir, belirsizliği de gösterir.
- Debi tahmininden ünite verim eğrileriyle saatlik MWh üretim tahmini
- Planlı bakım, ünite arızası ve can suyu kısıtlarının tahmine dahil edilmesi
- Tek nokta yerine güven aralıklı (olasılıksal) tahmin: P10, P50, P90
- Tahmin hatasının günlük ölçülmesi ve modelin otomatik yeniden eğitilmesi
- LSTM, Gradient Boosting ve Temporal Fusion Transformer gibi modellerin yarıştırılması
05Fiyat tahmini
Piyasa öngörüsü
Hangi saatin değerli olacağını önceden söyler.
- GÖP PTF (piyasa takas fiyatı) tahmini: saatlik, D+1 ve D+7
- GİP fiyatı ve SMF (sistem marjinal fiyatı) tahmini
- Girdi olarak Türkiye geneli talep, rüzgâr/güneş üretimi, baraj doluluk oranları, doğalgaz fiyatı, tatil/bayram ve hava durumu
- EPİAŞ Şeffaflık Platformu'ndan geçmiş ve anlık verinin otomatik çekilmesi
- Azami/asgari fiyat limitlerinin (EPDK tavan fiyat) modele kısıt olarak verilmesi
06EPİAŞ piyasa işlemleri
GÖP · GİP · DGP
Tekliften kesinleşmiş plana kadar tüm piyasa adımları tek ekranda.
Gün Öncesi Piyasası (GÖP)
- Saatlik, blok ve esnek tekliflerin otomatik oluşturulması
- Su değerine göre "şimdi mi üret, sonra mı" kararı; regülatör kapasitesi varsa yüksek fiyatlı saatlere kaydırma
- Tekliflerin EPİAŞ sistemine (EPYS/PYS servisleri) son saatten önce otomatik ya da onaylı gönderimi
- Eşleşme sonuçlarının alınıp üretim planına dönüştürülmesi
Gün İçi Piyasası (GİP)
- Gerçekleşmeye yakın tahmin değişince açık ya da fazlanın GİP'te kapatılması
- Teklif açıp kapatma, fiyat takibi ve likidite analizi
Dengeleme Güç Piyasası (DGP)
- YAL/YAT (yük alma/atma) tekliflerinin hazırlanması (santral katılımcıysa)
- Talimatların anında alınıp operatöre ve SCADA'ya iletilmesi
- Talimata uyumun takibi ve uymama cezası riskinin hesaplanması
Diğer
- KGÜP/KÜP (kesinleşmiş günlük üretim planı) bildirimlerinin otomatik yapılması
- İkili anlaşma yönetimi: sözleşme miktarları, fiyat, fatura
- Vadeli Elektrik Piyasası (VEP) ve uzun vadeli hedge önerileri
07Dengesizlik ve risk yönetimi
Sapma kontrolü
Plandan sapmayı maliyete dönüşmeden yakalar.
- Plan ile gerçekleşme arasındaki sapmanın canlı izlenmesi ve saat bitmeden uyarı
- Dengesizlik maliyetinin anlık hesaplanması
- YEKDEM'deyse KÜPST (planlanan üretimden sapma tutarı) maliyetinin hesaplanıp en aza indirilmesi
- Dengeden sorumlu grupta ise grup dengesizliği analizi
- Takasbank teminat yükümlülüğünün izlenmesi ve yetersizlik uyarısı
- Senaryo analizi: kuraklık, ünite arızası, fiyat çöküşü
08YEKDEM ve YEK-G
Destek ve sertifika
Destek mekanizması kararını rakamlarla verir.
- YEKDEM'e katılım mı serbest piyasa mı daha kârlı, yıllık analiz; başvuru tarihlerinden önce rapor
- YEKDEM gelir ve gider kalemlerinin hesaplanması
- YEK-G (yenilenebilir enerji kaynak garanti) belgelerinin takibi, ihracı ve satışı
- I-REC/karbon kredisi potansiyelinin raporlanması
09Uzlaştırma, faturalama ve muhasebe
Finans entegrasyonu
Kuruşu kuruşuna mutabakat, elle Excel yok.
- EPİAŞ aylık uzlaştırma bildirimleri ve faturalarının otomatik indirilmesi
- Kendi hesabıyla karşılaştırma ve mutabakatsızlıkların işaretlenmesi
- İtiraz dosyasının hazırlanması
- Gelir/gider kalemlerinin muhasebe ve ERP sistemine (Logo, SAP, Mikro gibi) aktarımı
- e-Fatura ve e-Arşiv entegrasyonu
- EPİAŞ, TEİAŞ, sistem kullanım ve diğer bedellerin takibi
- Saatlik ve aylık kâr-zarar ile MWh başına net gelir analizi
10Santral optimizasyonu
Verim ve ömür
Aynı sudan daha çok enerji, daha az yıpranma.
- Ünite yük dağıtımı: hangi türbin hangi yükte en verimli çalışır
- Verim eğrisi takibi ve sapma tespiti
- Su seviyesi ve depolama optimizasyonu
- Start/stop sayısını en aza indirerek mekanik yıpranmayı azaltma
- TEİAŞ talepleri için reaktif güç ve gerilim desteği yönetimi
11Kestirimci bakım
Arıza öncesi uyarı
Arızayı olmadan görür, bakımı ucuz saate taşır.
- Titreşim, sıcaklık ve yağ analiziyle anomali tespiti
- Kavitasyon ve aşınma tespiti
- Jeneratör izolasyonu ve trafo sağlığı (DGA) takibi
- Arıza olasılığına göre bakım zamanlaması; bakımı düşük fiyatlı ya da düşük akımlı döneme kaydırma
- Yedek parça stok önerisi
- İş emri (CMMS) oluşturup teknisyene atama
12Mevzuat ve raporlama
Yükümlülük takvimi
EPDK, DSİ, TEİAŞ ve ÇED yükümlülükleri zamanında.
- EPDK'ya periyodik bildirimler ve lisans yükümlülükleri takvimi
- DSİ su kullanım raporları ve can suyu raporu
- ÇED izleme raporları
- TEİAŞ/YTBS'ye üretim ve arıza bildirimleri
- Planlı/plansız arıza ve kesinti kayıtları
- Mevzuat değişikliklerini takip edip özetleyen yapay zekâ ajanı
13Çıktı ve raporlar
Yönetim görünümü
Sahadan yönetim kuruluna aynı rakamlar.
- Günlük üretim ve satış raporu (otomatik e-posta, PDF/Excel)
- Haftalık ve aylık yönetim raporu, yıllık bütçe karşılaştırması
- Üretim ve fiyat tahmin doğruluk raporu
- Gelir kaybı analizi: kullanılamayan su, dolusavaktan geçen su, arıza kayıpları
- Yatırımcı ve banka raporları (kredi sözleşmesi şartları)
- Canlı dashboard: güç, su seviyesi, fiyat, gelir, alarmlar
14Yapay zekâ asistanı
Türkçe sohbet arayüzü
Santrale soru sorun, gerekçeli cevap alın.
- "Dün kaç MWh sattık, ortalama fiyat neydi?" gibi sorulara cevap
- Anomalide doğal dilde açıklama: "Ünite 2 verimi %4 düştü, olası sebep..."
- Teklif önerisini gerekçesiyle sunma; kararı insan onaylar
- Rapor yorumu ve yönetici özeti yazma
- Belge arama: sözleşmeler, mevzuat, bakım kılavuzları
15Kullanıcı, yetki ve onay akışları
Yönetişim
Kim neyi görür, kim neyi onaylar, hepsi kayıtlı.
- Rol bazlı yetki: operatör, trader, finans, yönetici, denetçi
- Kritik işlemlerde (teklif gönderimi, DGP) çift onay ya da limit kontrolü
- Otomatik modda insan müdahalesi için "kill switch"
- Her işlem için değiştirilemez denetim kaydı (audit log)
- Mobil uygulama ve bildirimler: SMS, push, Telegram/WhatsApp
16Güvenlik ve altyapı
OT/IT ve süreklilik
Teklif saatinde sistem çökmemeli; SCADA'ya dışarıdan dokunulmamalı.
- OT ve IT ağ ayrımı; SCADA'ya sadece okuma yönlü erişim (data diode veya DMZ)
- EPDK enerji sektörü siber güvenlik yönetmeliğine ve IEC 62443'e uyum
- EPİAŞ erişimi için sertifika ve kimlik yönetimi, şifreli saklama
- KVKK uyumu
- Yedekleme, felaket kurtarma ve yüksek erişilebilirlik
- Sistem sağlığı izleme (Prometheus/Grafana) ve hata alarmı
- Verinin yurt içinde barındırılması